22
آوریل

معیارهای مُد

معیارهای مُد و لباس از دیدگاه ایرانی – اسلامی

فرهنگ ایرانی از جمله فرهنگ های است که همواره درخود تنوع های بسیاری زیادی را در خصوص پوشاک گروه های مختلف اجتماعی پذیرفته است.
این گوناگونی و تنوع، نه فقط در گروه های قومی مذهبی، بلکه در میان طبقات متعدد اجتماعی بر حسب جایگاه اقتصادی، سیاسی، جنسیتی و کارکردی خود در طی زمان به وفور دیده شده است. اولین پوشاک ها در فرهنگ ایران باستان، حالت اسطوره ای دارند، به گونه ای که فردوسی بر این باور است که کیومرث مبدع استفاده از خز حیوانات به عنوان لباس بوده است . بنا بر این نقل، کیومرث پادشاه سلسله پیشدادیان معمولا لباس پلنگ می پوشیده است.
از نظر عمر خیام نیز، پیدایش اولین لباس ها با شاه هوشنگ بوده است ، اما تابیدن و نساجی به دوران شاه طهمورث مربوط می شود.
بنا بر اسناد و سنگ نبشته های به جا مانده از دوران باستان، در دوره های مختلفی از تاریخ، ایرانیان پیشتاز پوشاک در جهان به شمار می رفته اند. این پیشتازی هم مربوط به دوره ی قبل از اسلام در ایران می شد و هم بعد از اسلام. همچنین در عصر صفویه که ایران دوران شکوفایی را طی می کرد، شواهدی موجود است که درباریان اروپایی در موطن خود لباس فاخر ایرانی به تن می کردند.

برای مثال تاورنیه، جهانگرد مشهور فرانسوی با هدایایی به دربار شاه عباس آمد و در بازگشت به فرانسه، لباس های ایرانی را در دربار ورسای رواج داد که تا مدت ها درباریان فرانسه از آن استفاده می کردند. همه این شواهد نشانگر قوت و نفوذ فرهنگ ایرانی در ملل آن عصر بود. بر عکس در زمان قاجار که ضعف و درماندگی فرهنگی کشور هویدا بود، باعث شد که نوع پوشش اروپاییان برای ایرانیان تفاخر باشد.
همچنین، برمبنای تحلیل هایی که از علل و عوامل اصلی در فتح ایران به وسیله مسلمانان برمی شمارند، از جمله قرابت و نزدیکی اندیشه های اسلامی با فرهنگ ایران باستان مطرح است. شاید یکی از مهم ترین این قربت ها از لحاظ فرهنگی نیز مربوط به نوع پوشش، و به ویژه حجاب زنان باشد. به گواه اسناد تاریخی، زنان ایرانی حتی قبل از ورود اسلام، چادری مستطیلی می پوشیدند و معمولا لباس هایی را بر تن می کرده اند که همه بدن آنها را بپوشاند. معمولا از رنگ های روشن استفاده می شده است و حتی از سربند هایی برای پوشش سر و موها نیز استفاده می کردند، به همین دلیل و به علت تطبیق کلیات تعالیم اسلام در مورد پوشش با فرهنگ ایران، این تعالیم به خوبی توانست در بستر فرهنگی شکوفا شده وبا توجه به تنوع قومیتی و اقلیمی ایران زمین، تنوع و زیبایی منحصر به فردی از لحاظ پوشاک در سرتاسر این سرزمین بر مبنای ارزشهای ایرانی-اسلامی خلق کند. به همین دلیل است که هنوز هم بر مبنای همان سنت، از لباس های زیبای کردی، لری، ترکمن، گیلک، لک و… نام برده می شود که همه آنها با حفظ معیار های ایرانی-اسلامی، زیبایی و تنوع خاصی به پوشاک این مرزوبوم بخشیده اند.
اهتمام و توجه خاصی در اسلام به ویژه در آیات متعدد قرآنی به مسئله پوشاک شده است، که اهمیت این بخش را در حوزه فرهنگی به خوبی نمایان می سازد.
آنجا که قرآن کریم به این مهم اشاره نموده است و می فرمایید:
ای فرزندان آدم، محققا ما لباسی که ستر عورات شما کند و جامه‌هایی که به آن تن را بیارایید برای شما فرستادیم، و لباس تقوا نیکوترین جامه است. این سخنان همه از آیات خداست (که به بندگان فرستادیم) شاید خدا را یاد آرند (الأعراف 26)
و خدای عالم برای شما سایبان ها از آنچه آفریده مهیّا ساخت و از غارهای کوه پوشش و اتاقها برایتان قرار داد و نیز لباسی که شما را از گرمای آفتاب (و سرمای زمستان) بپوشاند خلق کرد و نیز برای آنکه در جنگ محفوظ مانید لباسی (از آهن) مقرّر گردانید، این چنین نعمت‌های خود را بر شما تمام و کامل می‌کند تا مگر مطیع و تسلیم باشید (النحل 81)
طرز دوخت لباس نیز از تعالیم خداوند مهربان به بشر است، که از طریق پیامبر الهی، حضرت ادریس (ع) صورت گرفته است. آن حضرت اولین کسی است که خیاطی کرد و لباس دوخته پوشید. قرآن هچنین برای برچیدن بساط آداب و خرافات جاهلی قریش، که مرسوم کرده بودند هرکس اعم از زن و مرد اگر برای اولین بار به طواف می آید، در لباس اهل حرم طواف کند و اگر نیافت، عریان شود، و نیز برای اینکه اهمیت ظاهر و لباس در حفظ شئون مسجد را نمایان سازد، نه تنها برهنگی جاهلیت را منع کرد، بلکه به همگان دستور داد به هنگام رفتن به مسجد، خود را بیارایند و لباس آراسته بپوشند. همچنین قرآن رابطه صمیمی و محبت آمیز زن و مرد در خانواده را به لباس یکدیگر بودن تشبیه می کند و در سوره مبارکه احزاب، پس از صدور حکم حجاب برای همسران و دختران پیامبر و زنان مومنان، آنرا به عنوان عاملی برای شناخته شدن آنان به عفاف و پاکدامنی ذکر کرده است.
لذا انتخاب طرح، رنگ، جنس و دیگر جزئیات لباس را به عرف جوامع واگذاشته است تا با رعایت حدود الهی، به تناسب فرهنگ ملی نوع لباس خود را تعیین کنند.
همچنین در طرح متعالی اسلام ، لباس باید موجب فروتنی، خشوع و خضوع انسان در برابر خداوند متعال شود و تجمل پرستی و چشم و هم چشمی و ریا و فخر فروشی و تکبر و اسراف در تهیه لباس مورد توجه قرار نگیرد.